Father’s Day has just passed, and over the past decade, I’ve fluctuated between “Yay, Fathers!” to “How dare this YouTube ad mention the F word to me?”
I grew up with a dad who was physically present and very much bound by duty. He was the eldest son, had the refugee boat journey, was the only one in his family to leave Vietnam, and very much started with nothing. Growing up, I understood his role through the things he did: going to work, teaching me how to drive (teaching or yelling? hmmm), and even burning DVDs when I wanted to watch movies like Shrek / Monsters Inc.
These days, I don’t celebrate Father’s Day. It’s not because my dad has passed away - he’s very much alive and traipsing somewhere between Melbourne and Ho Chi Minh City. We simply don’t have a relationship.
That distance has given me a lot to think about. Particularly the role of obligation, responsibility, and all the things we feel we “should” do for other people.
For a long time, my dad seemed to know exactly what his “shoulds” were:
I should provide for my family.
I should mow the lawn and do outdoor chores.
I should visit my mum and send her money.
The role of the eldest child can come with a lot of responsibility, and this was something my dad had learned throughout his life. He knew his duties: provide for the family, look after his mum, do what was expected of him. It just turns out there might be a time limit on how long you can live purely from a sense of duty, before all that unspoken resentment eventually finds a way out — often in the form of a mid-life crisis.
And perhaps that’s part of what has stayed with me. How much of what we do for other people comes from genuine choice, and how much comes from a deeply ingrained sense that we should?
And I have my own version of the “should” voice:
I should reply to my friend straight away.
I should react to their Instagram story so they know I love them.
I should be available when someone needs me.
But I’ve started to notice that there’s a difference between doing something out of obligation and doing something wholeheartedly.
When I’m genuinely committed to something, cooking a five-course meal for a friend can feel like an act of love. But when I feel obligated to provide food, even making the most basic meal can feel exhausting.
This is where things get complicated.
Being considerate is a wonderful strength. But, like any strength, there’s an optimal zone. When we overplay it, being considerate can become over-considering: constantly anticipating other people’s needs while losing track of our own.
And sometimes, the cost doesn’t show up immediately.
We say yes when we want to say “ummmm, no”. We keep helping when we’re already tired. We tell ourselves it’s fine. Then, slowly, resentment starts to build.
I’ve experienced this myself. I used to think that being a good person meant being willing to do things for others. It took me a while to realise that generosity feels very different when it’s freely chosen versus when it feels compulsory.
This is something I often think about in therapy, too. Our families can teach us very early what it means to be a “good” daughter, son, partner, friend or person. For many people from migrant and Asian families, these lessons can be closely tied to sacrifice, responsibility and putting the collective before yourself.
These values can be deeply meaningful. They can also become heavy when we never stop to ask whether the life we’re living still reflects what we value.
I’m not suggesting we throw our responsibilities out the window. I’m interested in something much more subtle:
How much of your heart is actually in what you’re doing?
Sometimes the answer will be, “All of it. I genuinely want to be here.”
Sometimes it will be, “I don’t really want to do this, but I’m choosing to because it matters to me.”
And sometimes it might be, “Actually, I’m doing this because I think I should — and I’m starting to resent it.”
That last one is worth paying attention to.
These days, I’m trying to become more honest about where I sit on my own “obligation to wholeheartedness” odometer. Not everything I do needs to be enjoyable, and caring for others will sometimes require effort and sacrifice. But I want my relationships and responsibilities to come from a place of choice as much as possible — rather than quietly accumulating resentment.
Now, I no longer feel the same pressure to figure out what I should do on Father’s Day.
Instead, I can take my mum out for a strawberry matcha to celebrate that it’s a random Wednesday.
Milestone dates like Father’s Day can bring up complicated feelings, especially when family relationships, culture and expectations are involved. Rather than immediately trying to avoid those feelings, perhaps it’s worth staying with them for a little longer.
And asking yourself:
What do I actually want to do?
What am I doing because I think I should?
And what would it look like to be honest with myself and where my heart is?
Sometimes, that honesty is where a more wholehearted way of living begins.
Buông bỏ áp lực phải là một “đứa con ngoan”
Năm nào cũng vậy, cứ đến Ngày của Cha, trong tôi lại dâng lên những cảm xúc thật khó diễn tả. Có những năm, tôi hào hứng reo lên: “Chúc mừng Ngày của Cha!”, nhưng cũng có những năm, tôi chỉ thấy bực bội và tự hỏi: “Ủa, sao cái quảng cáo YouTube này lại dám nhắc đến chữ ‘Cha’ (F-word) trước mặt mình cơ chứ?”
Cha tôi luôn hiện diện trong gia đình, nhưng dường như sự hiện diện ấy xuất phát từ trách nhiệm nhiều hơn là bất cứ điều gì khác. Là con trai trưởng, ông từng trải qua hành trình vượt biên đầy gian nan, một mình rời Việt Nam và phải gây dựng lại cuộc sống từ hai bàn tay trắng nơi đất khách quê người. Suốt những năm tháng lớn lên, tôi chủ yếu biết đến cha qua những trách nhiệm mà ông gánh vác: đi làm kiếm tiền nuôi gia đình, dạy tôi lái xe (mà khoan, là dạy hay là quát tháo nhỉ? Hmmm...), hay chép đĩa DVD mỗi khi tôi muốn xem những bộ phim như Shrek hay Monsters, Inc.
Dạo gần đây, tôi không còn đón Ngày của Cha nữa. Không phải vì cha tôi đã qua đời – ông vẫn còn sống khỏe mạnh và thường xuyên đi lại giữa Melbourne và Sài Gòn. Chỉ đơn giản là tôi và cha đã không còn giữ liên lạc.
Việc lựa chọn giữ khoảng cách với cha khiến tôi suy ngẫm nhiều hơn về nghĩa vụ, trách nhiệm, và tất cả những điều mà chúng ta vẫn tự nhủ rằng mình “phải” làm vì người khác. Bởi cha tôi cũng vậy, dường như cả cuộc đời ông luôn xoay quanh những điều mà ông tin rằng mình “phải” làm:
Tôi phải chăm lo cho gia đình.
Tôi phải cắt cỏ và làm những công việc ngoài sân vườn.
Tôi phải thăm nom và gửi tiền phụng dưỡng mẹ.
Là con cả đồng nghĩa với việc phải gánh vác vô vàn trách nhiệm, và cha tôi hiểu điều đó hơn ai hết. Suốt cuộc đời, ông luôn ý thức rõ những bổn phận của mình: chăm lo cho gia đình, phụng dưỡng mẹ và đáp ứng những kỳ vọng mà người khác đặt lên vai ông. Thế nhưng, chẳng ai có thể sống mãi chỉ vì trách nhiệm. Đến một lúc nào đó, những nỗi ấm ức bị dồn nén bấy lâu cũng sẽ tìm cách trỗi dậy, đôi khi dưới hình hài của một cuộc khủng hoảng tuổi trung niên.
Nghĩ về cha, tôi bất giác tự hỏi: Trong những điều chúng ta làm cho người khác, bao nhiêu phần xuất phát từ sự tự nguyện, và bao nhiêu phần bắt nguồn từ niềm tin đã ăn sâu trong tiềm thức rằng mình “nên” làm như vậy? Bởi chính tôi cũng thường nghe thấy những tiếng nói “mình nên...” vang lên trong đầu:
Mình nên trả lời tin nhắn của bạn bè ngay lập tức.
Mình nên tương tác với những bài đăng trên Instagram của họ để họ biết rằng mình quan tâm và quý mến họ.
Mình nên có mặt bất cứ khi nào ai đó cần đến mình.
Nhưng rồi tôi dần nhận ra rằng có một sự khác biệt rất lớn giữa việc làm điều gì đó vì cảm thấy mình có nghĩa vụ phải làm và việc làm điều đó bằng cả tấm lòng. Khi thực lòng muốn chăm sóc những người mình yêu quý, ngay cả việc vào bếp chuẩn bị một bữa ăn năm món cho bạn bè cũng có thể trở thành một cách thể hiện tình cảm đầy ý nghĩa. Thế nhưng, khi cảm thấy mình phải lo chuyện ăn uống cho mọi người, thì ngay cả việc chuẩn bị một bữa ăn đơn giản nhất cũng có thể trở thành gánh nặng.
Biết quan tâm và chu đáo với người khác là một phẩm chất đáng quý. Nhưng khi sự chu đáo đi quá giới hạn, nó có thể biến thành thói quen đặt nhu cầu của người khác lên trên nhu cầu của chính mình. Ta cứ mải miết chăm lo cho mọi người, đến mức quên mất rằng bản thân cũng cần được quan tâm.
Và đôi khi, cái giá của sự hy sinh ấy không hiện rõ ngay từ đầu. Ta gật đầu đồng ý dù trong lòng chỉ muốn từ chối. Ta vẫn cố gắng giúp đỡ dù biết mình đã kiệt sức. Ta tự nhủ rằng mọi chuyện vẫn ổn, rằng mình vẫn có thể chịu đựng thêm một chút nữa. Cứ thế, từng chút một, những nỗi ấm ức âm thầm tích tụ, cho đến khi chúng bắt đầu len lỏi vào cả những điều ta từng tự nguyện làm bằng tình yêu thương.
Bản thân tôi cũng từng trải qua điều này. Tôi từng tin rằng trở thành một người tốt đồng nghĩa với việc luôn sẵn lòng làm mọi thứ vì người khác. Phải mất một thời gian, tôi mới nhận ra rằng việc cho đi mang đến những cảm xúc rất khác nhau, tùy vào việc ta tự nguyện lựa chọn hay cảm thấy mình buộc phải làm.
Đây cũng là điều tôi thường suy ngẫm trong quá trình trị liệu. Ngay từ khi còn nhỏ, gia đình đã dạy chúng ta thế nào là một người con, người bạn đời, người bạn, hay đơn giản là một con người “tốt”. Đối với nhiều người lớn lên trong các gia đình nhập cư hoặc gia đình Á Đông, những bài học ấy thường gắn liền với đức tính hy sinh, tinh thần trách nhiệm và việc đặt lợi ích tập thể lên trên nhu cầu cá nhân.
Những giá trị ấy có thể vô cùng đẹp đẽ và ý nghĩa. Thế nhưng, chúng cũng có thể trở thành gánh nặng nếu ta chưa từng dừng lại để tự hỏi: Liệu cách mình đang sống có còn thực sự phù hợp với những điều mình trân trọng và coi là quan trọng hay không?
Tôi không có ý khuyên bạn hãy rũ bỏ mọi trách nhiệm. Điều tôi muốn nói đến là một câu hỏi tinh tế hơn: Bạn thực sự muốn làm điều này đến mức nào, và bạn có đang toàn tâm toàn ý với công việc này không?
Đôi khi, câu trả lời sẽ là: “Tôi hoàn toàn tự nguyện. Tôi thực sự muốn có mặt ở đây và dành hết tâm sức cho điều này.”
Đôi khi, câu trả lời lại là: “Tôi không hẳn muốn làm việc này, nhưng tôi vẫn lựa chọn làm vì nó có ý nghĩa với tôi.”
Và cũng có những lúc, câu trả lời là: “Thực ra, tôi chỉ làm vì nghĩ rằng mình ‘nên’ làm vậy, và tôi đang dần cảm thấy ấm ức, khó chịu vì điều đó.”
Nếu bạn khởi ý nghĩ tương tự như câu trả lời cuối cùng, thì hãy dành thời gian nhìn nhận lại xem mình có nên tiếp tục với trách nhiệm đó hay không.
Dạo gần đây, tôi đang thực tập thành thật hơn với bản thân về mức độ tâm huyết mà mình dành cho những việc mình làm. Không phải điều gì ta làm cũng cần mang lại niềm vui, và việc quan tâm đến người khác đôi khi đòi hỏi sự nỗ lực, nhường nhịn, thậm chí là hy sinh một phần nhu cầu của chính mình. Nhưng tôi mong rằng những mối quan hệ và trách nhiệm trong cuộc sống đều bắt nguồn từ sự tự nguyện và những giá trị mà tôi thực sự trân trọng, thay vì cảm giác bị ràng buộc bởi những điều mình “nên” làm, để rồi âm thầm tích tụ những nỗi ấm ức trong lòng.
Giờ đây, tôi không còn cảm thấy áp lực phải làm điều gì đó nhân Ngày của Cha nữa. Thay vào đó, tôi có thể rủ mẹ đi uống một ly matcha dâu tây, chỉ đơn giản để ăn mừng một ngày thứ Tư hết sức bình thường.
Những dịp đặc biệt như Ngày của Cha có thể khơi dậy trong ta nhiều cảm xúc phức tạp, nhất là khi những cảm xúc này cũng gắn liền với những mối quan hệ gia đình, giá trị văn hóa và kỳ vọng từ người khác. Thay vì vội vàng gạt bỏ hay né tránh những cảm xúc ấy, có lẽ ta nên dành cho mình một chút thời gian để lắng nghe và thấu hiểu những cảm xúc ấy.
Mình thực sự muốn làm điều gì?
Những điều nào mình đang làm chỉ vì nghĩ rằng mình “nên” làm như thế?
Và điều gì sẽ thay đổi nếu mình cho phép bản thân sống thật hơn với những mong muốn và giá trị của chính mình?
Đôi khi, chính sự thành thật với bản thân ấy lại là bước khởi đầu để ta sống một cuộc đời trọn vẹn hơn, nơi những điều ta làm không chỉ xuất phát từ trách nhiệm, mà từ tình yêu thương chân thành.
Written by Vi-An Nguyen, Translated by Hai Anh Le